دیزج معرب دیز یا دیزه‌است که در منابع معتبر دو معنی متفاوت برای آن ذکر شده‌است. نخست بمعنی دیزک یا همان دژک بمعنی دژ و قلعه و در معنای دیگر بمعنی رنگ یا رنگ خاکستری و اسب خاکستری رنگ.

 حمدالله مستوفی مورّخ مشهور دوره مغول که در کتاب نزهت القلوب از تبریز اسم برده نوشته که تبریز را هفت ناحیت است چهاروم ارونق که در غرب آن قرار گرفته و دارای سی پاره دیه است و آبادی های بزرگ دارد . مثل وایقان – سیس – شبستر – تسوج - ...  . اما نامبرده از روستای دیزج خلیل اسمی نبرده است ولی آثار تاریخی باقی مانده از دوران های پیش مثل کول تپه در جنوب شرقی دیزج خلیل و قوچ های سنگی سفیران و جهانگردانی که در ادوار مختلف تاریخی از اروپا به ایران امده و از جاده تبریز – طرابوزان یعنی از این مسیر عبور کرده اند در سفرنامه های خود از روستای دیزج خلیل و آبادانی آن به نیکی یاد کرده اند .

ادوارد براون جهانگرد معروف که در ضمن عبور از این راه در یکی از کاروان سراهای این روستا شبی را بیتوته کرده و صاحب کاروان سرا یک دسته گل بنامبرده هدیه کرده است آن را هم در سفرنامة خود نوشته است . (قوچ سنگی مقابل مسجد قره را چند سال قبل دزدیدند( مویّد آن است که این روستا از قدیم الایام مسکون بوده و قنواتی که مثل ملیکان – قاضی کهریزی – علاءالدین- مرادآباد – قزل کهریز – ایل بیز - ... که هر کدام جزو آثار تاریخی می باشد و در این روستا جاری هستند هرکدام نشانه هائی از قدمت وو تاریخی این روستا را بنمایش گذاشته اند و نیز حمام دیزه مساجد حاج شرملو و دیگر مساجد این روستا هریک قدیمی بودن این روستا را گواهی می دهند .

با توجه به اينکه روستاي  ديزج خليل در منطقه جلگه اي ودر کنار قسمت شمالي در ياچه اروميه قرار گرفته لذا داراي چشم اندازها و مزايايي که در جذب توريست موثر مي باشد . به طور کلي  گردشگران روستايي مي توان در 2بخش توريست طبيعي، تفريحي و توريست تاريخي  تفکيک کرد.

وجود باغها و مناظر طبيعي با ايجاد امکانات تفريحي در منطقه و اثاري همچو مسجد جامع  روستا ، مسجد حاج شرفلو ، امامزاده ها و حمام قديمي از پتانسيل هاي  جذب توريسم روستا مي باشد .

بررسي و شناخت  تعداد  جمعيت و خانوار

روستاي ديزج خليل بر اساس  آمار خانه بهداشت در سال 1384 داراي 3165 نفر جمعيت بوده که اين تعداد در 822 خانوار ساکن بوده اند از تعداد کل جمعيت روستا  1547 نفر مرد (87/48درصد)و1618نفر زن (12/51 درصد) بوده اند . بررسي تحولات جمعيت در دوره هاي قبلي  سر شماري نشان مي دهد جمعيت 3331 نفري روستا در سال 1345 به 3084 نفر در سال 1355( بارشد معادل 77/0 درصد) در دوره بعدي سر شماري (1365) به 3348 نفر افزايش يافته و در فاصله دو سر شماري 65-1355 نرخ رشد جمعيت 82/0 در صد برآورد شده است . در سر شماري اخير تعداد جمعيت روستا به 3165نفر با 822 خانوار تننزل پيدا کرده که از رشدي برابر 07/0درصد برخوردار بوده است

سواد

بر اساس آمار سال 1375، ميزان با سوادي روستاي ديزج خليل در مقايسه با جمعيت بالاي 6سال (2915نفر)74/76 درصد بوده که در مقايسه با کل دهستان (75 درصد ) مقدار بيشتري را نشان ميدهد. به عبارتي تعداد افراد با سواد روستا 2237 نفر بوده که از اين تعداد 1217نفر مرد و1020 نفر زن باسواد بوده اند.

آموزش

روستاي ديزج خليل داراي واحدهاي آموزشي ابتدايي ،راهنمايي ودبيرستان است که در کل 448نفر دانش آموز در اين مدارس مشغول تحصيل مي باشند  در اين واحدهاي آموزشي علاوه از ارائه خدمات به دانش آموزان روستا به ساير افراد لازمالتعليمي که از روستاهاي نوجه ده ، امير ذکريا ،سيس در مقطع دبيرستان مراجعه مي نمايند مشغول تحصيل ميشوند.تعداد افراد لازم التعليم (14-6ساله )روستا در سال 1384،389 نفر بوده که در مقايسه با آمر سال 1375 مقدار کمي را نشان ميدهد. به عبارتي سال 1375 تعداد افراد لازم التعليم 299نفر بوده است  که دليل عمده آن افزايش رده سني بالاي 14سال  است که پس از سپري شده حدود 9 سال بر تعداد گروه هاي بالاي 15 سال افزوده شده است .

جدول تعداد دانش آموزان روستا  در سال 1384

مواليد و مرگ ومير

طبق آمار دريافتي براي دوره 10 ساله (83-1373)تعداد مواليد روستا 382و مرگ ومير آن273 نفر بوده است. تفاضل مرگ ومير  با مواليد ومقايسه آن با ميانگين جمعيت نشانگر نرخ رشد طبيعي 3/0 درصد در سالهاي فوق بوده است .

مهاجرت

از بررسي تحولات جمعيت روستا طي دوره آماري 1372 تا 1383 نشان از مهاجر فرستي روستا را دارد . به عبارتي طي دوره 10 سال گذشته تعداد 281 نفر مهاجر به روستا و243نفر از روستا مهاجرت وجود داشته است . با توجه به اينکه در سالهاي اخير(از سال 79 به بعد)روستا با پديده مهاجر پذيري روبه روست احتمالاًًدر سالهاي آتي و دوره طرح تعداد افرادي که قبلاً براي يافتن شغل به ساير نقاط شهري رفته بودند به روستا بازگشته و در واقع با پديده مهاجرت معکوس روبه رو  خواهيم بود که دليل عمده آن (همانگونه که شورا ومعتمدين محل اذعان مي داشتند )فراهم شدن شرايط زيست در روستا نزديکي شديد به شبستر وافزايش قيمت مسکن در مناطق شهري مي باشد.

وضعيت اقتصادي

در زندگی ومعیشت امروز پس از شخصیت هویت انسانی ،اقتصاد نقش حساسی را بازی میکند لذا مردم نا گزیرند که در پی اقتصاد ورفاه زنگی مادی بکوشند ، گرچه گرچه زنگی مقایسه ای و قانع نبودن رفاه درونی و آرامش خاطر از اغلب مردم سرزمین ما را سلب کرده است و دچار یک زندگی پر تشویش توأم با اضطراب نموده ،با این همه مشکلات ونارساییها ،بدون اقتصاد نتوان زیست.

روستای آباد دیزج خلیل به جهت واقع بودن در سر راه کاروانسرا وجاده استانبول ومابین شهر های تبریز وسلماس در گذشته نچندان دور ، موقیعت اقتصادی ساده سنتی وبی دردسری داشته اند واهالی آن از زن ومرد ، مشغول کشاورزی ودامداری بومی بوده و با دادوستد پایاپای یک زندگی آرام وبدون دغدغه را سپری می کردند  در واقع با خصلت قانع بودن و سپاس به درگاه ایزدی، به قول امروزی ها از خودکفایی نسبی برخورداربودند . براساس آمار سال 1375 جمعيت فعال (بالاي 10 سال )روستا 2674 نفر بوده که از اين تعداد 1036 نفر شاغل بوده اند (39درصد گروه فعال). بر مبناي همين آمار تعداد شاغلين مرد 875 نفر وشاغلين زن 161نفر بوده است .آمار ارائه شده توسط خانه بهداشت وجهاد کشاورزي افراد شاغل روستا 1072 نفر بوده که در مقايسه با گروه فعال (بالاي 10 سال 87/38 درصد را شامل مي شود .عليرغم اينکه اکثر خانوار هاي روستا به کارهاي زراعي مشغول هستند ، در موقع فصل غير زراعي به ساير فعاليتها مي پردازند که از جمله مي توان به مشاغلي چون قاليبافي ، زنبورداري و..... اشاره کرد که در اولويت  دوم منبع در آمدي قرار مي گيرند .

همانگونه که اشاره گرديد تعداد شاغلين روستا در سال 1384 معادل 1072 نفر بوده که 87/38  درصد گروه فعال را در بر مي گيرد . از تعداد 2758 نفر گروه فعال ، 1351نفر مرد و 1407نفر زن بوده اند . مطابق آمر دانش آموزي روستا ، تعداد 349 نفر در رده دانش آموزان بالاي ده سال (گروه فعال ) قرار مي گيرد و نقشي در اقتصاد روستا به عهده ندارند. همچنين زنان خانه دار با 2/27 درصد (810 نفر از 1407نفر زن فعال )و افراد بيکار با فراواني 8/13 درصد (439 نفر) مي باشد .به بيان بهتر از 2758نفر گروه فعال ،1509نفر جز گروه فعال اقتصادي وبقيه (1249 نفر)در  رده گروه فعال غير اقتصادي قرار مي گيرند .

جدول وضع گروهاي فعال اقتصادي و غير اقتصادي و شاغلين روستا در سال 1384

 بررسي وضعيت کالبدي روستا

براساس بررسي هاي بعمل آمده مساحت بافت کالبدي روستا در داخل محدوده مشخص شده 23/975188 متر مربع بوده  وبه ترتيب کاربري مسکوني 49/591938 متر مربع بيشترين و کابري مذهبي با مساحتي برابر با 04/2979 متر مربع کمترين سطح کل بافت را در بر گرفته است .